Werken aan een succesvolle werk-woonstad aan de Schieoevers in Delft

Functiemenging van wonen en werken is vaak het uitgangspunt bij gebiedstransformatie. Maar sturen op de juiste match tussen woningen en diverse soorten bedrijfsruimtes is niet eenvoudig. Hoe zorg je voor behoud van stadsverzorgende bedrijven en hoe geef je innovatieve startups een plek om door te groeien? Bij de Schieoevers in Delft zoekt de gemeente actief en langdurig de samenwerking met bedrijvenkringen en ontwikkelaars.

Door Christine van Eerd

De Schie is al eeuwenlang een belangrijke verbinding voor Delft en aan de Schieoevers ontstond bedrijvigheid. Schieoevers Zuid is en blijft een bedrijventerrein, maar kan wel beter worden benut. Schieoevers Noord is omgedoopt tot Maakstad Schieoevers. Samen met de universiteitscampus aan de overkant vormt dit het Innovatiedistrict Delft. Naast de naam voor het gebied is dat ook de naam van het samenwerkingsverband tussen gemeente, provincie, bedrijven en de Technische Universiteit (TU).

Prijswinnende innovaties

Nu nog liggen TU en Schieoevers met de rug naar elkaar toe, met het water als barrière. Door beide gebieden in samenhang te ontwikkelen, komt er meer openheid en verbinding. De combinatie biedt grote kansen voor bedrijven met innovaties van studenten, zoals de prijswinnende zonnepaneelracewagens. Eit Hasker, stedenbouwkundige van de gemeente Delft: ‘Bij Maakstad Schieoevers willen we werken, wonen en leren echt met elkaar verbinden en een plek geven in de ontwikkeling. Omdat het gebied met een relatief eenvoudige infrastructurele ingreep verbonden kan worden met de binnenstad, zijn stadsverzorgende bedrijven hier niet gepland. Daarvoor kunnen bewoners straks door een tunnel naar de wijken aan de andere kant.’

De plannen voor Maakstad Schieoevers groeien stap voor stap. Na een ontwikkelplan uit 2019 volgde in 2021 een ruimtelijk kwaliteitskader. Daarin is voor een aantal deelgebieden vastgelegd wat de ambities zijn voor de verhoudingen tussen werken, wonen en voorzieningen. Dit is sturend voor de ontwikkelaars die hier grondposities hebben en plannen maken. Inmiddels zijn er besluiten genomen over de eerste fase, tot 2030. Daarna ligt het nog open, wat een meer organische gebiedstransformatie mogelijk maakt.

Placemaking in fabriekshallen

Middenin Maakstad Schieoevers ligt het Kabeldistrict. De Nederlandse Kabelfabriek combineerde hier research & development in het laboratorium met productie in de fabriekshallen. Wat dus werkgelegenheid betekende voor zowel theoretisch als praktisch geschoolde mensen. De fabriek sloot in de jaren negentig en wordt op den duur gesloopt. Tot die tijd bieden de grote lege hallen ruimte aan innovatieve en creatieve bedrijven. In het KD Lab zitten bijvoorbeeld een bierbrouwer, padelbanen en een theater. De reuring die dat meebrengt, speelt een belangrijke rol bij de placemaking van het gebied. Kabeldistrict moet een werk-woonstad worden. Daarbij is ervoor gekozen om die functies naast elkaar te plannen en niet in hetzelfde gebouw. De fabriekshallen zijn eigendom van een projectontwikkelaar. Met modulaire en herbruikbare systemen zijn hier bedrijfsunits gemaakt. Na sloop van het gebouw komt op die plek een plein als hart voor de buurt.

Kraamkamer Kabeldistrict

‘Kabeldistrict is een kraamkamer voor startups en scale-ups’, zegt Hans Genotte, coördinator economie bij de gemeente Delft. ‘Maar het wordt na de transformatie ook heel dichtbevolkt, dus we moeten keuzes maken. Een deel van de bedrijvigheid die nu in het KB Lab zit, kan daar niet blijven vanwege de milieuregels.’ Startups die bijvoorbeeld werken aan vervoer op waterstof zijn nu nog welkom, maar straks niet meer. De oplossing wordt gevonden in het nabijgelegen bedrijventerrein Schieoevers Zuid. Daar is wél ruimte voor doorgroei van bedrijven die Delft graag wil behouden, zoals Delft Circuits, een pionier in cryogene kabels voor kwantumsystemen. ‘Over de toekomstige verplaatsing van dergelijke bedrijven zijn we nu al met ze in gesprek’, vertelt Hans Genotte. Daarbij is ook aandacht voor het inmiddels opgebouwde ecosysteem van bedrijven om de verbinding zo veel mogelijk te behouden. Ook wordt op grotere schaal gekeken: als er in Delft geen mogelijkheden zijn voor doorgroei wordt gezocht naar andere plekken in de provincie Zuid-Holland, zoals de Maasvlakte.

Delft Maakt Ruimte

Afstemming met huidige bedrijven aan de Schieoever is cruciaal voor het succes. Daar weet Gilbert Bal als adviseur van de Bedrijvenkring Schieoevers (BKS) alles van. De bedrijvenkring is opgericht na onrust over eerdere plannen van de gemeente, toen er alleen sprake was van transformatie tot woongebied. Op verzoek van de gemeente ontwikkelde BKS een gebiedsvisie met nadruk op functiemenging en dat bleek goed aan te sluiten bij de plannen voor het Innovatiedistrict. Niet lang daarna sloten BKS en gemeente een convenant met afspraken over samenwerking.

Om toekomstplannen op te halen bij bedrijven en koudwatervrees weg te nemen bij ontwikkelaars, organiseerde BKS de matchingsbijeenkomst Delft Maakt Ruimte. Dit is inmiddels uitgegroeid tot een jaarlijks terugkerend evenement waar innovatieve incubators in contact komen met ontwikkelaars en eigenaren van bedrijfspanden. ‘We stimuleren de innovatieve maakindustrie door vraag en aanbod met elkaar in contact te brengen’, zegt Gilbert Bal. ‘De matching heeft al geleid tot een aantal succesvolle verplaatsingen van bedrijven. Een grote caravanhandel is bijvoorbeeld getransformeerd tot een open bedrijfspand met diverse functies. Dat helpt om het draagvlak voor de transformatie te vergroten.’

Geen papieren tijger

De transformatie van het Kabelkwartier staat nog in de startblokken. De ontwikkelaar is aan zet. Met de uitgangspunten die zijn opgesteld in het ruimtelijk kwaliteitskader denkt de gemeente voldoende richting te kunnen geven. Maar nog belangrijker is het voornemen steeds in gesprek te blijven met de vastgoedeigenaren en ondernemingen over de noodzakelijke maar ook kansrijke verplaatsingen van innovatieve bedrijven. Zodat de gebiedsvisie geen papieren tijger wordt.