Aan de slag met brede welvaart geeft energie

Brede welvaart staat vaak bovenaan bij de ambities voor stedelijke transformatie. Want het gaat niet alleen om betere woningen en bedrijven maar om een nauw met elkaar samenhangende verbetering van bijvoorbeeld klimaat, biodiversiteit, sociale cohesie, de aanpak van armoede en sociale ongelijkheid. Tools die helpen om daarop te sturen, hebben als bijvangst dat de toepassing daarvan samenwerking vanuit diverse domeinen stimuleert. En energie geeft aan alle betrokkenen.

Door Christine van Eerd

‘Brede welvaart is alles wat mensen van waarde vinden.’ Zo vat Mariëlle Blanken van Het PON & Telos de uitgebreidere uitleg van brede welvaart samen, die ze via dit filmpje laat zien. Mooi uitgelegd, maar hoe meet je dat? Daarvoor noemt ze drie kernprincipes:

• Samenspel tussen sociale, ecologische en economische waarden.
• Impact op hier en nu, later en elders.
• Eerlijke (her)verdeling van mogelijkheden.

Een monitor als signaleringsinstrument

Deze drie kernprincipes vormen de basis voor de Brabantse Monitor Brede Welvaart die Het PON & Telos heeft ontwikkeld. ‘Die monitor is een signaleringsinstrument, niet meer dan dat’, benadrukt Blanken. ‘Het helpt om vraagstukken te prioriteren, te agenderen en om beleidsvoorbereiding te doen.’ Samengevat in een spinnenweb met twaalf thema’s, toont de monitor het verschil tussen objectieve gegevens en hoe mensen iets ervaren. En dat blijkt nogal eens te verschillen. Op mobiliteit scoort de provincie Noord-Brabant bijvoorbeeld iets lager dan gemiddeld, maar inwoners zijn over de bereikbaarheid van plekken die voor hen belangrijk zijn juist meer tevreden dan in andere provincies. Bij materiële welvaart is het andersom: de objectieve metingen tonen een hogere score dan gemiddeld, maar inwoners waarderen dat relatief laag. Ook toont de monitor de samenhang tussen de thema’s die samen een beeld vormen van de brede welvaart. Er is in Brabant nog veel te verbeteren, zo blijkt uit de monitor. ‘Dat kan niet allemaal in één keer, en dat hoeft ook niet’, zegt Blanken. ‘Brede welvaart krijgt pas een positieve betekenis als je het écht gaat doen. Het belangrijkste is dat je gaat beginnen!’

Aan de slag met Enderakkers

Die praktijk illustreert Jolanda Luijten, ook van Het PON & Telos, aan de hand van een voorbeeld in de wijk Enderakkers in het noorden van de gemeente Bergeijk. Daar ligt een ambitie voor uitbreiding met 1000 woningen, als onderdeel van de Schaalsprong Brainportregio Eindhoven. De gemeente wil hierbij brede welvaart als uitgangspunt hanteren. Nog voor de start van het ontwikkeltraject namen 33 ambtenaren (nagenoeg alle strategen, teamhoofden, beleidsambtenaren en vakspecialisten vanuit alle domeinen) deel aan een dialoogsessie. Samen maakten ze concreet waarmee rekening moet worden gehouden, wat er wringt en schuurt en wat ze nog moeten onderzoeken voordat ze keuzes kunnen maken.

Het PON & Telos begeleidde deze dialoog over brede welvaart aan de hand van een spinnenweb vergelijkbaar met de Brabantse Monitor Brede Welvaart. De rapportage werd in een verdiepingssessie besproken met het projectteam. ‘Dit proces heeft geleid tot een omslag in het denken’, zegt Luijten. Het ging niet meer om aantallen woningen, maar om mogelijkheden om een wijk en een community te creëren. De ambtenaren slaagden erin om over hun eigen vakspecialisaties heen te kijken. Ook werd de blik verbreed over de grenzen van het plangebied heen. Zo ontstond een gedeeld beeld van een nieuwe wijk in relatie tot het bestaande dorp. Misschien nog wel de belangrijkste oogst van dit proces: de ambtenaren kregen écht zin om hiermee aan de slag te gaan.

Breder kijken in Zuidoost Brabant

In de ontwikkelstrategie voor Zuidoost-Brabant heeft BMC samen met de bestuurders in de regio een afwegingskader gebaseerd op Brede Welvaart gebruikt om scenario’s voor het alloceren van de groeiopgave te wegen. Dit heeft geleid tot een aantal lessen die benut zijn om tot een ontwikkelstrategie te komen die leidt naar een evenwichtige groei van de regio waarbij het stedelijk gebied én het omliggende landelijk gebied met de kleinere kernen, natuur en landschap profiteren van de groei.
Anton Bos van adviesbureau BMC schetst hoe ook daar een spinnenweb met thema’s op verschillende schaalniveaus houvast biedt voor samenwerking tussen gemeenten. Al snel was duidelijk dat de ontwikkelstrategie flink uit balans was door vooral aandacht voor de fysieke aspecten. Terwijl het moet gaan om toekomstbestendige gemeenten met een hoger welzijnsniveau voor alle inwoners. In zeven sessies met multidisciplinaire teams werd die balans in de strategie verbeterd. En ook hier was een belangrijk effect de enorme energie die dit bij de medewerkers naar boven bracht. Bos: ‘De aandacht voor brede welvaart hielp om breder te kijken en bracht daarmee een versnelling teweeg in het proces.’

Inspiratie voor naoorlogse wijken

In een ander project ontwikkelde BMC een inspiratiegids voor verbeteringen in naoorlogse wijken in de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT). Charlotte Nauta vertelt hoe bij maar liefst 262 buurten feiten en kansen in kaart zijn gebracht. Daarbij is een combinatie gemaakt van objectieve cijfers en subjectieve aspecten over fysieke, sociale en economische indicatoren. De data zijn gemiddeld en gepresenteerd in acht prototypes op basis van schaalgrootte en bouwperiode. Daaruit kunnen de 19 gemeenten in de regio voor vergelijkbare buurten afleiden welke opgaven belangrijk zijn en welke maatregelen kansrijk zijn. ‘Door te kijken met het oog van de brede welvaart blijkt dat die maatregelen nauw met elkaar samenhangen’, aldus Nauta. ‘Het leidt tot een interessant inhoudelijk gesprek en maatwerk op een passend schaalniveau.’

De gids biedt gemeenten uit de SRBT-regio volop inspiratie om brede welvaart in de naoorlogse wijken stap voor stap dichterbij te brengen.